In memoriam antropoloog Jan Pouwer

De Nederlandse antropoloog Jan Pouwer is op 21 april op 85-jarige leeftijd na een ziekbed in zijn woonplaats Zwolle overleden. Hij was zijn leven lang verbonden met Nieuw-Guinea en schreef een tweetal boeken en vele artikelen over met name de Kamoro. Zeer recent kwam zijn laatste boek  Gender, Ritual and Social Formation in West-Papua’ uit. Hierin werkt hij niet eerder gebruikt veldwerkmateriaal uit, maar houdt zijn eigen werk ook kritisch tegen het licht van recenter werk van anderen. Hij gaat met name in op de overeenkomsten en de verschillen tussen de bevolkingsgroepen de Kamoro (18.000 mensen) en de Asmat (40.000) aan de zuidwestkust van het eiland.


Jan Pouwer startte zijn carrière in juli 1951 als gouvernementsantropoloog bij het Kantoor voor Bevolkingszaken (etnologische dienst van het Nederlands bestuur in Nieuw Guinea) in Hollandia. Het toenmalige hoofd van Bevolkingszaken, Jan van Baal, stuurde hem een maand na aankomst naar het Mimika-gebied om een grondige verkenning naar met name het sociale aspect onder de Mimika (Kamoro) te verrichten. Op advies en na een voorstudie van Jan Pouwer werden in het gebied door Van Baal de zogeheten Volksraden ingesteld. Hij werkte tot 1962 voor het Nederlands bestuur in Nieuw-Guinea.

Hij promoveerde in 1955 in Leiden met het op zijn veldwerk Jan Pouwer tussen de Papua's in het Sterrengebergte (1959)gebaseerde proefschrift: ‘Enkele aspecten van de Mimika-cultuur’. Van 1962 tot 1966 was hij hoogleraar aan de faculteit Antropologie van de Universiteit van Amsterdam. Vanaf 1966 was hij tien jaar lang als Foundation Professor verantwoordelijk voor het opzetten van het Department of Anthropology and Maori Studies aan de Victoria University in Wellington (Nieuw-Zeeland). In 1976 keerde hij terug naar Nederland en werd  wetenschappelijk hoofdmedewerker bij de vakgroep Antropologie van de Radboud Universiteit (toen nog Katholieke Universiteit Nijmegen). Meer dan tevoren trad Jan Pouwer in Nijmegen naar buiten als een inspirerend denker en docent, vooral in de wijze waarop hij uiteenlopende theoretische visies als het structuralisme en marxisme tot een vaak vruchtbare synthese wist te brengen. Zijn erfenis is niet alleen rijk oeuvre, maar vooral ook een groot aantal studenten op vooraanstaande posities in de hedendaagse antropologie.

In 1987 nam hij afscheid in Nijmegen. Hij trad sindsdien weliswaar minder naar buiten vanwege zijn slechte gehoor, maar bleef zeer actief. Zijn belangstelling voor de antropologie en voor Papua in het bijzonder waren onverminderd. Hij bleef hier tot aan zijn dood aan werken, getuige niet alleen zijn recente boek maar ook de mondelinge geschiedenis-interviews die zijn dochter Francesca afnam over zijn werk in het kader van de expeditie naar het Sterrengebergte, waaraan hij in 1959 deelnam.


Jan Pouwer  - * Dordrecht, 21 september 1924 - † Zwolle, 21 april 2010.